Ο τίτλος θα μπορούσε να είναι “Κράξτε τον Δανίκα μαζί μας”, αλλά προτίμησα κάτι πιο light. Ο λόγος; Διαβάστε το post του tkas και θα καταλάβετε.
Το μόνο που θέλω να σχολιάσω εγώ, είναι ότι κάποια στιγμή, θα πρέπει η ασχετοσύνη να τιμωρείται, γιατί δεν πάει άλλο. Ναι, κύριε, είσαι, για κάποιο λόγο, καταξιωμένος κριτικός κινηματογράφου, καμία αντίρρηση. Αυτό όμως, δεν σου δίνει κανένα δικαίωμα να γράφεις ότι παπαρδέλα θέλεις και να έχεις την απαίτηση να θεωρείσαι αυθεντία.
Δεν έχεις κανένα δικαίωμα κύριε Δανίκα να αποκαλείς τον Stan Lee, “μικρή και ανώνυμη” ιδιοφυία, ο άνθρωπος έφτασε vise president της Marvel. Μια συμβουλή από τον ποταπό εμένα προς το μέγα δάσκαλο: Use the Google Jim!
Δύο παρατηρήσεις.
1#
Ο Δανίκας πάει να κρίνει μια ταινία και κρίνει τελικά ένα κόμικ το οποίο πιστεύω δεν έχει διαβάσει ποτέ αλλά και να διάβαζε δεν θα του άρεσε γιατί αρέσει σε εκατομμύρια άλλους και αυτός είναι μοναδικός, δεν έχει τα ίδια γούστα με τους κοινούς θνητούς.
2#
Υπάρχει κριτικός αθλητισμού; Μπορεί ένας αθλητικογράφος να κρίνει όλα τα αθλήματα; Μπορεί κάποιος που περιγράφει αγώνες ποδοσφαίρου να περιγράψει καλλιτεχνικό πατινάζ ή μποξ;
Αντίστοιχα ο κινηματογράφος αποτελείται από πολλές κατηγορίες ταινιών η καθεμιά διαφορετική από τις υπόλοιπες.
Είδα προχθές για παράδειγμα το Warrior King, μια εκπληκτική ταινία πολεμικών τεχνών που την βαθμολογώ με άριστα. Τι σημαίνει όμως αυτό; Μήπως ότι είναι καλύτερη από την Μπλε ταινία από την τριλογία Τρία Χρώματα; Είναι καλύτερη από το τελευταίο Harry Potter; Το Shrek ίσως; Πέρα από αυτό είναι όλοι κατάλληλοι για να την κρίνουν; Αν κάποιος δεν παρακολουθεί ταινίες πολεμικών τεχνών πως θα μπορούσε να κρίνει τις σκηνές μάχης; Πως θα κατανοούσε πως αυτές οι ταινίες γυρίζονται μόνο για τις σκηνές μάχης και πως για 10 λεπτά μιας καλής σκηνής μάχης μπορεί οι ηθοποιοί να γυρίζουν για περισσότερο από ένα μήνα; Πως θα ξέρει πως οι ηθοποιοί αυτοί ασχολούνται με τις πολεμικές τέχνες από τα παιδικά τους χρόνια (ίσως από 5-10 χρονών) σε επίπεδο πρωταθλητισμού; Πως θα συγκρίνει αυτά τα στοιχεία με τα στοιχεία μιας κωμωδίας;
Πολύ απλά, με το να δηλώνει κανείς “ειδικός”…
Ο άνθρωπος μπορεί να δηλώνει ειδικός αν και είναι πιθανό να μην δηλώνει ο ίδιος αλλά να τον δηλώνουν αυτοί για τους οποίους γράφει. Κάθε λογικός άνθρωπος από την άλλη, φαντάζομαι, αναγνωρίζει την υποκειμενικότητα ης κριτικής της τέχνης και δεν πρέπει να οργίζεται με την άγνοια του κριτή αν αυτή υπάρχει σε κάποια θέματα. Όπως επιλέγουμε αγαπημένες ταινίες μπορούμε να επιλέγουμε και αγαπημένους κριτικούς με το αγαπημένους να μεταγράζεται “ειδικούς στο είδος που μας ενδιαφέρει”.
Δεν είναι ότι διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα μου επιτρέψεις να επισημάνω μια μικρή λεπτομέρεια: Δεν χρειάζεται να βγει κανείς και να πει “Είμαι ειδικός και θα ακούτε αυτά που λέω!”, μπορεί να το “δηλώσει” και έμμεσα (ακόμα κι αν αυτό γίνεται αυναίσθητα), με πολλούς τρόπους. Ο τρόπος γραφής για παράδειγμα, η στάση του σώματος και η φρασεολογία που χρησιμοοπιεί κανείς, όλα αυτά μπορούν να πουν στον παρατηρητή πράγματα για αυτά που πιστεύεις για τον εαυτό σου.
Επιπλέον, η υποκειμενικότητα και η άγνοια (και πιο σωστά η μη καταβολή προσπάθειας για διόρθωση της άγνοιας) είναι δυο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Δεν κατηγόρησα ποτέ κανέναν επειδή είναι υποκειμενικός, στο κάτω κάτω ποιος δεν είναι, ειδικά σε θέματα τέχνης. Αλλά, όπως λέει και ο tKas, ένα γαμω-google να άνοιγε, δεν θα του έπαιρνε πάνω από 3 δευτερόλεπτα να διαπιστώσει την προέλευση του ονόματος Obadiah. Αυτό είναι που δεν μπορώ να συγχωρήσω. Αν δεν είχε πρόθεση να είναι ακριβής σε αυτά που γράφει, ας έμενε στα της τέχνης και ας άφηνε τα υπόλοιπα σχόλια για κάποιον άλλο.
Όπως είπε και ο mrsaccess, αυτό που ουσιαστικά κάνει, είναι να κρίνει, αντί της ταινίας, το κόμικ, χωρίς καν να αναφέρει αν το έχει διαβάσει…
Παιδιά, συγγνώμη, έπεσα σε αυτή τη συζήτηση ψάχνοντας για σχόλια σχετικά με τον Δανίκα, γιατί έχω γενικά διαπιστώσει ότι αφ’ ενός το κακό με αυτόν έχει παραγίνει, αφ’ ετέρου ακόμη και όσοι τον βρίζουν του αναγνωρίζουν «γνώσεις» σε κάποιον τομέα αλλά τον θεωρούν «ελιτιστή» και άσχετο μόνο στα περί μαζικής κουλτούρας, κόμικς, sci-fi και δεν συμμαζεύεται. Ίσως μάλιστα έτσι ενισχύουν το προφίλ του ως και καλά αριστερού διανοούμενου. (Τα απολύτως βάσιμα σχόλια που έχουν διατυπωθεί περί ρατσισμού, σεξισμού, ομοφοβίας του κτλ. τείνουν κι αυτά να ξεχαστούν.)
Το θέμα με τον Δανίκα είναι ότι ποζάρει ως προσωπικότητα βάσει μιας υποτιθέμενης αυθεντίας του σε κάποιον τομέα, τον κινηματογράφο εν προκειμένω. Μιλώ ως κάποιος που ασχολείται και έχει σπουδάσει τον κινηματογράφο όλη τη ζωή του. Ακούστε με: κακό πράγμα ο ελιτισμός, αλλά ένας πραγματικός ελιτιστής τουλάχιστον πατάει κάπου. Ο Δανίκας είναι παντελώς αστοιχείωτος. Τις προάλλες μέσα σε έξη-εφτά αράδες έγραψε λάθος την υπόθεση παλιάς και κλασικής ταινίας που έλεγε πως έχει δει 20 φορές και ανέφερε τον πασίγνωστο συνθέτη Μπέρναρντ Χέρμαν ως διευθυντή φωτογραφίας. Κανείς σοβαρός κριτικός σε παγκόσμια κλίμακα δεν θα έκανε ποτέ κάτι τέτοιο, κι αν το ‘κανε θα είχε την αξιοπρέπεια να παραιτηθεί ή έστω να διορθώσει στο επόμενο φύλλο, όπως κάνει π.χ. ο αντιπαθής και αμφιλεγόμενος κατά τα άλλα Γεωργουσόπουλος, όποτε του ξεφύγει μια αντικειμενική κοτσάνα (σε περίπτωση σοβαρού κριτικού βέβαια θα ήταν απλή παραδρομή, με τον Δ. ξέρω ότι είναι άγνοια). Γράφω το παράδειγμα off the top of my head γιατί άνοιξα τα ΝΕΑ σε μια τυχαία μέρα κι έπεσα σ’ αυτό. Άλλες φορές τον έχω πιάσει να κάνει λογοκλοπές από ξένους οδηγούς ταινιών κι επειδή δεν ξέρει καλά αγγλικά να μεταφράζει λάθος (και φυσικά να βαθμολογεί όπως του καπνίσει). Εν ολίγοις δεν ξέρει τίποτε από ιστορία του κινηματογράφου, ούτε από θεωρία. Δεν είναι μόνο τα έργα σύγχρονης μαζικής κουλτούρας, αυτά μάλιστα τα χρησιμοποιεί ως ξεκάρφωμα, όταν κάποιοι του την πουν για το Lord of the Rings κτλ., ότι οι θαμώνες των multiplex κτλ. του επιτίθενται, ενώ αυτός καταλαβαίνει μόνο από Κισλόφσκι ή/και Αϊζενστάιν. Δεν καταλαβαίνει την ΤΥΦΛΑ του από τίποτα. Και ούτε βέβαια είναι «καταξιωμένος» κριτικός. Απλώς είναι από αυτούς που μπήκαν στα κυκλώματα μέσω Ριζοσπάστη και συνέχισαν μέσω ΔΟΛ. Ακόμη και η σταλινική κριτική όμως είχε άλλοτε να στηριχτεί σ’ έναν Ραφαηλίδη, προκατειλημμένο, μονόπλευρο και πιθανώς με καταστροφική επίδραση, αλλά που άξιζε για αντίπαλος έστω του αναγνώστη, σου κοπάναγε και μια βιβλιοθήκη με κάθε κριτική κι έδειχνε ότι τουλάχιστον κάπου βασίζει αυτό που γράφει. Τούτο το αμόρφωτο ανθρωπάριο που διατυμπανίζει την άγνοιά του με θράσος χιλίων πιθήκων και βάσει αυτής μας περνάει τις ιδέες του επί παντός του επιστητού, φτάνοντας στο σημείο να εκφράζει άποψη ακόμη και για το αν μια ταινία είναι καλή για γυναίκες (αισθηματική, γαλλική!! κ. ά. στερεότυπα) ή για άντρες (δράσης, εννοείται), ομολογώ ότι δεν περίμενα να το λουζόμαστε για τόσα χρόνια ακόμη και στα τηλεοπτικά παράθυρα.
Καλωσόρισες Frumious bandersnatch και τώρα που μας βρήκες τυχαία, ελπίζω να περνάς πιο συχνα! Εγώ που ομολογουμένως δεν έχω κανένα θεωρητικό υπόβαθρο σε ότι αφορά στον κινηματογράφο (απλά βλέπω ταινίες και λέω “μου άρεσε” ή “δεν μου άρεσε” και μένω σε αυτό), ενοχλήθηκα, όχι για το ότι ενώ ξέρει κάποια πράγματα μπορεί να μην ξέρει άλλα και φροντίζει να καλύπτει το κενό του με παπαριές, αλλά για το ότι δεν μπήκε στον κόπο, να διασταυρώσει μια πληροφορία, που με τόση ευκολία ξεστομίζει.
Φαντάζομαι ότι εσύ, έχοντας τις σπουδές στο αντικείμενο, ενοχλείσαι πολύ περισσότερο, και είσαι σε θέση (όπως άλλωστε κάνεις) να τεκμηριώσεις την ενόχλησή σου, πιο εμπεριστατομένα από εμένα. Επειδή προσωπικά στερούμαι της γνώσης να επιβεβαιώσω αυτά που λές, θα μου επιτρέψεις να αφήσω κάποιον άλλο να το κάνει αυτό, και εγώ θα σταθώ σε αυτό που είπες για τον ελιτισμό
Αν θεωρήσουμε ότι μια ελίτ (για οποιοδήποτε θέμα και να μιλάμε) καθορίζεται με αντικειμενικά κριτήρια, τότε ένας ελιτιστής δεν οφείλει να είναι αντικειμενικός; Επίσης δεν οφείλει να είναι γνώστης σε βάθος του θέματος για το οποίο μιλάμε; Τα πράγματα όμως, περιπλέκονται λίγο, όταν το θέμα μας είναι η τέχνη, κάτι καθαρά υποκειμενικό. Ο ελιτιστής ποιος είναι σε αυτή την περίπτωση; Κάποιος που μπορεί να στηρίξει περισσότερο την υποκειμενικότητά του με το όποιο κύρος έχει;
Και τέλος πάντων, θεωρούσα πάντα (ίσως και να κάνω λάθος σε αυτό) ότι η δουλειά ενός κριτικού, είναι να κρίνει κάτι, είτε ταινία είναι αυτό είτε μουσική είται βιβλιο, στα γενικότερα πλαίσια που το περιβάλλουν και όχι με βάση το προσωπικό του γούστο.